January 17, 2018

Trong ánh lửa hồng bập bùng soi rọi lên những bức tượng nhà mồ kỳ lạ và có phần ma mị, văng vẳng lời cúng hồn tạo nên không gian huyền ảo cho ngôi nhà mồ của người Gia Rai vào ngày lễ bỏ mả – một nét văn hóa độc đáo của người Gia Rai. Những ngôi nhà ấy trở thành niềm tự hào của người còn sống và là nơi nương náu vĩnh viễn của người đã chết.

Nhà mồ cổ

Theo phong tục từ ngàn xưa, trước lễ bỏ mả khoảng vài chục ngày, người Gia Rai vào rừng chọn cây gỗ tốt để xây dựng nhà mồ. Nhà mồ là công trình kiến trúc độc đáo được tạo nên bởi những bàn tay khéo léo, tài hoa của cả cộng đồng. Những người lão làng giàu kinh nghiệm chịu trách nhiệm về mảng trang trí mỹ thuật, còn thanh niên trai tráng khỏe mạnh thì dựng cột và làm các công việc nặng nhọc.

Khi đo đạc để làm nhà mồ, người ta không sử dụng thước mà dùng các đơn vị cơ thể người. Chẳng hạn: 1 hlok (1 cánh tay), 1 hapa (1 sải tay), 1 hagan (1 bàn tay)… Việc lấy con người làm trung tâm, làm đơn vị đo lường đã cho thấy người Gia Rai coi tầm vóc con người là chuẩn mực đẹp đẽ, đề cao con người trong khía cạnh kiến trúc. Đây đồng thời cũng là một nét độc đáo trong nghệ thuật kiến trúc Tây Nguyên: những công trình lớn thường được thiết kế với kiểu dáng nhẹ nhàng thanh thoát, còn các công trình nhỏ lại mang dáng dấp đồ sộ, hoành tráng. Những ngôi nhà mồ ở Tây Nguyên chính là những công trình nhỏ nhưng lại sở hữu vẻ hoành tránh, đồ sộ, có tầm khái quát cao.

nhà mồ cổ gia rai

Tuy nhiên, kỹ thuật dựng nhà mồ là hoàn toàn thô sơ. Chính điều này đã tạo cho nhà mồ một dáng dấp mộc mạc, nguyên sơ.

Nhà mồ được dựng theo cấu trúc: 2 mái lớn hình thang cân, 2 mái nhỏ (2 chái) hình tam giác cân ở 2 đầu hồi, vách thì được ghép kính bằng những cây gỗ dựng sát nhau, có 2 cửa nhỏ mở về phía đông. Nhà mồ thường có 8 cột gỗ đỡ mái nhà, tạo thành 2 hàng cột theo chiều dọc của nền nhà.

Kiến trúc nhà mồ gia rai

Các tượng gỗ là phần không thể thiếu và đây cũng là nét đặc sắc nhất của nhà mồ. Thông thường, quanh mỗi nhà mồ của người Gia Rai có 27 tượng gỗ nhô lên nối tiếp với những cột chính và liên kết với hàng trăm khúc gỗ tròn nhỏ tạo thành hàng rào. Các tượng gỗ được đẽo gọt thô sơ, đơn giản trong từng hình khối, đường nét, có tính gợi chứ không đi sâu vào chi tiết, nhưng lại hết sức sinh động, chân thực và mộc mạc, mang đậm triết lý nhân sinh, cái hiện thực và cái siêu thực đan xen một cách hài hòa. Theo quan niệm của người Gia Rai, các tượng gỗ xung quanh nhà mồ mô tả những người đi theo hầu hạ người chết, bởi người chết cũng có cuộc sống như người trần thế. Không những thế, các bức tượng này còn làm điểm nhấn giúp cho lễ bỏ mả trở nên sống động hơn.

Nhà mồ không chỉ là một nét kiến trúc độc đáo mang tính tín ngưỡng từ lâu đời mà đây còn là biểu tượng cho một nét văn hóa bỏ mả vô cùng đặc trưng của dân tộc Gia Rai, thể hiện đức tin về thế giới bên kia, những người đã khuất sẽ luôn tồn tại trong tâm khảm những người dương gian.

Ms Ngọc

No Comments

Leave a Comment