January 17, 2018

Tây Nguyên là vùng lãnh thổ bao gồm bốn tỉnh: Gia Lai, Kon Tum, Đắk Lắk, Lâm Đồng với vị trí trên vùng núi và cao nguyên Tây Trung Bộ. Đây là vùng đất tập trung nhiều nét văn hóa đặc sắc – văn hóa của núi rừng, làng bản, của những con người mà cái khí chất của đất trời, núi sông đã ngấm vào từng lớp tế bào của họ.

cảnh sông núi tây nguyên

Văn hóa dân gian Tây Nguyên hiện hữu trong mọi hoạt động của con người tùy vào từng thời gian trong năm. Vào mùa mưa (thường là cuối tháng 5), các gia đình dọn hẳn vào ở cạnh rẫy của mình và ở đó đến khi thóc thu hoạch được đưa vào kho chứa (cuối tháng 11, 12). Đây là thời gian phải tập trung cho việc sản xuất nên cư dân không có nhiều hoạt động. Họ làm lễ cầu an cho cây trồng sau khi lúa con gái được làm sạch cỏ. Vào dịp này, mỗi gia đình mang những vò rượu cần làm từ lúa mùa năm trước và được ủ lên men trên rẫy về làng cùng chung vui. Ngoài ra còn có Lễ tạ ơn thần sấm và tạ ơn Mẹ Lúa Yang S’ri.

Thưởng thức rượu cần Tây Nguyên

Quả là một thiếu sót lớn nếu nói về văn hóa Tây Nguyên mà lại bỏ qua văn hóa cồng chiêng. Cồng chiêng được coi như ngôn ngữ giao tiếp của con người với thiên nhiên. Trong mỗi cái chiêng có Thần chiêng (Yang chéng), có lẽ vì thế mà tiếng chiêng có ý nghĩa thiêng liêng và chỉ được dùng trong các nghi lễ, lễ hội. Tiếng cồng chiêng đóng vai trò quan trọng trong đời sống văn hóa của con người Tây Nguyên. Khi đứa trẻ Giarai hạ sanh, người lớn đem cái chiêng quý đến bên nó, già làng dóng lên 3 hồi chiêng theo nhịp xung trận nếu đứa trẻ là bé trai, theo nhịp mùa gặt nếu là bé gái. Tương truyền chiếc chiêng là di vật của vị anh hùng trong H’R, còn hồi chiêng đó gọi là chiêng thổi tai. Người dân quan niệm rằng trẻ mới sinh là món quà quý đất trời ban tặng, tai còn kín đặc, muốn cho đứa bé lớn lên thành người dân tộc, phải thổi tai cho bé thông suốt, điều đó chỉ có cồng chiêng với sức mạnh thiêng liêng là làm được. Cồng chiêng có mặt bất cứ nơi đâu: chọn đất phát nương, làm rẫy, chọn đất xây nhà, cầu an cho lúa, lễ bến nước, lễ cưới hỏi, đâm trâu mừng chiếng thắng…tất cả đều phải vang lên tiếng chiêng như một thông lệ bất di bất dịch. Và khi con người nằm xuống ba tấc đất, tiếng chiêng lại bồi hồi trong lễ bỏ nhà mồ. Cuộc đời con người Tây Nguyên vì thế mà “dài theo trống chiêng”. Xưa kia nhà nào dù nghèo cũng có một bộ cồng chiêng, nhà giàu phải đến hơn chục bộ. Một bộ gồm có từ 3 – 15 cái, trong đó cồng là loại có núm còn chiêng thì không. Bên cạnh cồng chiêng còn có cái trống và ở một số dân tộc còn có thêm 2 cặp chũm chọe.

Điệu múa cồng chiêng tây nguyên

Trang phục của những phụ nữ Tây Nguyên rất đẹp với nhiều hoa văn, họa tiết làm nổi bật các đường nét cơ thể một cách kín đáo. Trang phục nam giới cũng độc đáo không kém: đóng khố mặc áo, quấn khăn có cài lông chim quý đủ màu. Chỉ cần nhìn sơ qua thôi là đã thấy cả một công trình thêu dệt trang trí phục sức. Ngoài phần che, khố có vạt trước, vạt sau với nhiều hoa văn, diềm khố có tua rua và dài đến nửa ống chân, làm tôn lên vẻ rắn chắc, khỏe khoắn của người đàn ông. Có điều để tránh bị chê là “nguyên thủy”, họ thường mặc một cái nịt quần màu da người bên trong khố.

dã gạo người Tây Nguyên

Thế mới thấy, Tây Nguyên đâu chỉ là vùng trập trùng những núi cùng non, đó còn là nơi sản sinh ra những vẻ đẹp văn hóa độc đáo khác biệt với các vùng miền khác trên đất nước ta. Bằng việc phát huy và bảo tồn những nét đẹp văn hóa ấy đã mang đến niềm tự hào không chỉ riêng cho Tây Nguyên mà còn cho cả nước Việt Nam tươi đẹp.

Ms Ngọc

No Comments

Leave a Comment